Ολα τα χρησιμοποιείς και σε χρησιμοποιούν.
Να είσαι χρηστικός και να φθείρεσαι όπως ορίζει
η φύση σου. Να είσαι δοτικός. Κανείς δε μπορεί να
σου πάρει τίποτα, μόνο τη γεύση σου. Οσο περισσότερο
δίνεσαι, τόσο υπάρχεις. Οσο αφήνεσαι, τόσο μεγαλώνεις.
...Ολα είναι μικρά και περαστικά. Μόνο ένα είναι μεγάλο.
Το νόημα τους..
Λιώσε, πριν μορφοποιηθείς. Τίποτα δε σου ανήκει.
Μόνο το ταξίδι.

Κυριακή, 2 Μαΐου 2010

Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ






Το 1900 κάποιοι σφουγγαράδες από τη Σύμη ανακάλυψαν κοντά στα Αντικύθηρα που βούτηξαν για σφουγγάρια σε βάθος 42 μέτρων ένα αρχαίο ναυάγιο μήκους περίπου 50 μέτρων στο βυθό γεμάτο μπρούτζινα και μαρμάρινα αγάλματα. Μέρος αυτού του αρχαιολογικού θησαυρού ήταν και ο ονομαζόμενος "υπολογιστής των Αντικυθήρων", ένα σύνολο από διαβρωμένα γρανάζια που θύμιζαν κατάλοιπο μηχανισμού.

Από την ανακάλυψη του έως και σήμερα αρκετοί ερευνητές ασχολήθηκαν με τον μηχανισμό, μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής Νόλα Πράις που αφιερώθηκε κυριολεκτικά σ'αυτό. Ο Πράις μετά από πιο διεξοδικές έρευνες και δημοσιεύει το 1974 το περίφημο σύγγραμμα "Gears from Greeks" (Οδοντωτοί τροχοί από τους Έλληνες) στο οποίο προσπαθεί να διευκρινίσει τον περίπλοκο αυτόν μηχανισμό:

"…Ο μηχανισμός μπορεί πια να θεωρηθεί ως ημερολογιακό υπολογιστικό μηχάνημα του Ήλιου και της Σελήνης, που μπορεί να κατασκευάστηκε γύρω στο 87 π.Χ. και να χρησιμοποιήθηκε ένα δύο χρόνια, στη διάρκεια των οποίων του έγιναν αρκετές επισκευές. Ίσως να κατασκευάστηκε από μηχανικό που να είχε κάποια σχέση με τη σχολή του Ποσειδώνιου στη νήσο Ρόδο, και να βρέθηκε στο ναυάγιο του πλοίου που κατευθυνόταν για τη Ρώμη, περίπου την εποχή που ο Κικέρωνας επισκέφθηκε τη σχολή εκείνη, γύρω στα 78 π.Χ. Το σχέδιο του μηχανισμού μοιάζει να ακολουθεί ακριβώς την παράδοση που είχε ξεκινήσει ο Αρχιμήδης στην κατασκευή των Πλανηταρίων.

Η παράδοση αυτή συνεχίστηκε στη σχολή της Ρόδου, μεταδόθηκε στο Ισλάμ, όπου κατασκευάστηκαν παρόμοια μηχανήματα με οδοντωτούς τροχούς και τελικά άνθησε στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα με την παράδοση των μεγάλων αστρονομικών ρολογιών και συναφών μηχανικών οργάνων, που υπήρξαν ζωτικά για την μεταγενέστερη επιστημονική και βιομηχανική επανάσταση.


Η πιο εντυπωσιακή ίσως πλευρά του μηχανισμού είναι ότι περιέχει το πιο περίπλοκο σύστημα ενός διαφορικού γραναζιού που δέχεται δύο διαφορετικές περιστροφές και θα πρέπει να υποθέσουμε πως ένα τέτοιο περίπλοκο σύστημα οδοντωντών τροχών είναι πολύ πιο χαρακτηριστικό του υψηλού επιπέδου της ελληνορωμαικής μηχανικής απ' όσο νομίζονταν μέχρι τώρα με βάση μόνο τα κείμενα που υπάρχουν. Έτσι, το περίεργο αυτό τεχνούργημα, το αρχαιότερο μηχανικό όργανο που διασώθηκε από την αρχαιότητα, αλλάζει ριζικά τις απόψεις μας σχετικά με τους Έλληνες και φανερώνει μία πολύ μεγαλύτερη συνοχή στην ιστορική εξέλιξη ενός από τους σημαντικότερους επιστημονικούς κλάδους που οδήγησαν στη δημιουργία του σύγχρονου πολιτισμού μας…"

και συνεχίζει…

"Μονολότι το διαφορικό γρανάζι μπορεί να πρωτοεμφανίσθηκε στο μηχάνημα των Αντικυθήρων στη προσπάθεια να επιδειχτούν οι κινήσεις του ¨Ηλιου και της Σελήνης σε τέλειο συνδυασμό με τις φάσεις της Σελήνης δεν παύει να είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι ένα τόσο περίπλοκο εξάρτημα παρουσιάζεται τόσο νωρίς. Πρέπει σίγουρα να καταχωρηθεί σαν μία από τις σημαντικότερες βασικές μηχανικές εφευρέσεις όλων των εποχών…"
Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Πράις, ο μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι ένα ημερολογιακό υπολογιστικό μηχάνημα του Ήλιου και της Σελήνης. Το πιο εξελιγμένο χαρακτηριστικό του είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο σύστημα ενός διαφορικού γραναζιού.

Από το μηχανισμό των Αντικυθήρων, μετά την ανέλκυση του και πολλές απροσεξίες, περιπέτειες και παραλήψεις, διασώθηκαν τελικά τέσσερα τμήματα, τα οποία ο Πράις, για διευκόλυνση του, χαρακτήρισε με τα γράμματα a, b, c, d.

Η σωστή συναρμολόγηση των τεσσάρων κομματιών επιβεβαιώνεται γιατί ταιριάζουν τόσο τα χρώματα και τα τμήματα μεταξύ τους, όσο και η ίδια η δομή του ωρολογιακού μηχανισμού.


Από αυτά τα υπολείμματα, μέσω της ραδιογράφησης και της ανάλυσης του μηχανισμού έχουμε μια αρκετά λεπτομερειακή ιδέα για το πρωτότυπο μηχανισμό. Αποτελούνταν από ένα πολύπλοκο σύστημα 30 οδοντωτών τροχών (γραναζιών), με διαμέτρους που ποικίλλαν από τα 132 στα 9 χιλιοστά, οι οποίοι θέτονταν σε κίνηση με τη βοήθεια ενός χειροκίνητου άξονα ο οποίος έθετε σε κίνηση τους δείκτες πάνω στις διαβαθμισμένες πλάκες. Σύμφωνα με τον κ. Πράις υπήρχαν αρχικά δύο ξεχωριστοί μηχανισμοί , ένας στην εμπρός πλάκα και ένας στην πίσω οι οποίοι ήταν ανεξάρτητοι. Όλο το σύστημα περιβάλλονταν από ένα ξύλινο πλαίσιο που έκλεινε με θυρίδες στην μπροστινή και πίσω μεριά. Ο κ. Πράις κατάφερε να κατασκευάσει και ένα αντίγραφο του μηχανισμού.

Πάνω στις διαβαθμισμένες πλάκες όσο και πάνω στο πλαίσιο υπήρχαν επιγραφές στα ελληνικά ή οποίες αποτελούσαν τις οδηγίες χρήσης και τις ενδείξεις. Στο μεγάλο δίσκο που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος είναι σημειωμένοι οι μήνες του έτους ενώ αλλού σημειώνεται η κίνηση του Ήλιου μέσα στο ζωδιακό κύκλο όπως και η ετήσια κίνηση λαμπρών αστέρων και αστερισμών.

Από τις επιγραφές που υπήρχαν οι περισσότερες δεν μπορούν να διαβαστούν καθόλου λόγω διάβρωσης. Σώζονται τμήματα από τρεις κύριες επιγραφές και αρκετές δευτερεύουσες Δυστυχώς μόνο σε δύο από τα τμήματα που σώθηκαν το διατηρημένο κείμενο είναι αρκετά μεγάλο και σαφές: στο μεγάλο κομμάτι της πλάκας του πίνακα και το κάτω κομμάτι της πίσω πόρτας. Τα στοιχεία που προκύπτουν από αυτά όπως π.χ. η μορφή των γραμμάτων ενισχύουν τη χρονολόγηση του ναυάγιου και της κατασκευής του μηχανήματος μια και είναι χαρακτηριστικά του 1 π.Χ αιώνα.


Η επιγραφή στο μεγάλο κομμάτι αναγράφει τα εξής :
(με κόκκινο τα αποκαταστημένα τμήματα της επιγραφής)


ΕΣΠΕΡΙΑ
ΥΑΔΕΣ ΔΥΟΝΤΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ
ΤΑΥΡΟΣΑΡΧΕΤΑΙΕΠΙΤΕΛΛΕΙΝ
ΛΥΡΑΕΠΙΤΕΛΛΕΙΕΣΠΕΡΙΑ
ΠΛΕΙΑΣΕΠΙΤΕΛΛΕΙΕΩΙΑ
ΥΑΣΕΠΙΤΕΛΛΕΙΕΩΙΑ
ΔΙΔΥΜΟΙΑΡΧΟΝΤΑΙ ΕΠΙΤΕΛΛΕΙΝ
ΑΕΤΟΣΕΠΙΤΕΛΛΕΙΕΣΠΕΡΙΟΣ
ΑΡΚΤΟΥΡΟΣΔΥΝΕΙΕΩΙΟΣ ...το βράδυ
Οι Υάδες δύουν το βράδυ
Ο Ταύρος αρχίζει ν' ανατέλλει
Η Λύρα (Βέγας) ανατέλλει το βράδυ
Οι Πλειάδες ανατέλλουν το πρωί
Οι Υάδες ανατέλλουν το πρωί
Οι Δίδυμοι αρχίζουν ν' ανατέλλουν
Ο Αετός (Αλτάιρ) ανατέλλει το βράδυ
Ο Αρκτούρος δύει το πρωί


Η επιγραφή στο πίσω θυρόφυλλο αναγράφει:


ΠΡΟΕΧΟΝΑΥΤΟΥΣ ... ΜΟΝΟΙ
ΦΕΡΕΙΩΝΗΜΕΝΕ
ΤΟΣΤΟΔΕΔΙΑ
ΤΗΣΑΦΡΟΔΙΤΗΣ


ΓΝΩΜΩΝ ΣΥ
ΗΛΙΟΥΑΚΤΙΝ


ΜΙΝΟΘΕΛΕΞΗΛΘΕΝ
ΤΗΣΠΡΩΤΗΣΧΩΡΑΣ
ΓΝΩΜΟΝΙΑΔΥΟΩΝΤΑΚΡΑ
ΦΕ ΡΟ
ΤΕΣΣΑΡΑΔΗΛΟΙΔΟΜΕΝΤ
ΤΗΣ ΟCL ΙΘL ΤΟΥ
ΣΙΣ Σ ΣΚΓ ΣΥΝΓΕΙΝΟΜΕΝΟΙ
ΟΣΔΙΑΙΡΕΘΗ Η ΟΛΗ
ΕΓΛΕΙΠΤΙΚΟΙΣ
ΟΜΟΙΑ ΤΟΙΣ ΕΠΙΤΗΣΕ
ΦΕΡΕΙΤΑ Προεξέχοντας ...μόνοι
φέρει απ' τις οποίες η μια
και η άλλη
της Αφροδίτης


ο γνώμονας
την ηλιακτίδα


απ' όπου βγήκε από
την πρώτη χώρα
δυο γνωμόνια των οποίων τα άκρα φέρουν
τέσσερα, το ένα δείχνει
τα 776 χρόνια, 19 χρόνια του
233 συμβαδίζοντας
ώστε να διαιρεθεί η όλη
εκλειπτική
παρόμοια με εκείνα που πάνω στη
φέρει



ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ

Για την ικανότητα ικανότητα κατασκευής πολύπλοκων μηχανισμών από γρανάζια, έχουμε πολύ λίγες πληροφορίες, γιατί ουσιαστικά σαφή αναφορά στους οδοντωτούς τροχούς έχουμε για πρώτη φορά από τον αλεξανδρινό μηχανικό Ήρωνα. Όμως υπάρχουν ενδείξεις που υποδεικνύουν τον Αρχιμήδη ή και τον Κτησίβιο ως πιθανούς εφευρέτες του οδοντωτού τροχού.

Ο Αρχιμήδης είναι γνωστός για τις πολύπλοκες κατασκευές του που αναπαριστούσαν τις κινήσεις των άστρων και των πλανητών στο στερέωμα, έχουμε όμως πληροφορίες μόνο για το τι λειτουργίες εκτελούσαν και όχι για το πως τις εκτελούσαν. Πιθανότατα όμως ο τρόπος λειτουργίας τους να ήταν παρόμοιος με του μηχανισμού των Αντικυθήρων. Την περίφημη σφαίρα του Αρχιμήδη έχουν αναφέρει οι Πάππος, Πρόκλος, Σέξτος Εμπείρικος, Φιρμίκιος, Μαρτιανός, Καπέλλα, Οβίδιος και Τερτουλλιανός, όμως την σημαντικότερη μαρτυρία δίνει ο Κικέρων.

Στα πρώιμα στάδια της εξέλιξης παρόμοιων μηχανισμών βρίσκουμε τα ηλιακά ρολόγια, αρχικά στατικά και αργότερα μεταφερόμενα. Τα μεταφερόμενα ηλιακά ρολόγια είναι κοντινοί πρόγονοι του μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Με τα νεότερα ευρήματα γίνεται φανερό ότι η τεχνολογία αυτή διατηρήθηκε και στο Βυζάντιο, δεδομένου ότι βρέθηκε παρόμοιος μηχανισμός κατασκευασμένος τον 7ο αιώνα. Μάλιστα αντίστοιχος μηχανισμός περιγράφεται από τον μεταγενέστερο Άραβα Αλ Μπιρουνί. Ένα μεγάλο ποσοστό των τεχνολογικών κατακτήσεων στον τομέα αυτό αφομοιώθηκε από τους Άραβες. Όπως είναι επίσης γνωστό πλήθος αρχαίων ελληνικών πραγματειών έχουν διασωθεί μόνο σε αραβικές μεταφράσεις. Οι Άραβες πειραματίστηκαν με διάφορα σχέδια και κατασκευές για να αποδείξουν την ορθότητα των ελληνικών κειμένων.

Η τεχνολογία των οδοντωτών τροχών εξελίχθηκε στην ωρολογοποιεία που εμφανίστηκε και άνθησε τον 13ο και 14ο αιώνα. Ιδιαίτερα για το διαφορικό γρανάζι που αποτελεί και το πιο εντυπωσιακό εύρημα στο μηχανισμό, πρέπει να αναφερθεί ότι επανεμφανίστηκε δεκάδες αιώνες αργότερα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Ο Υπολογιστής των Αντικυθήρων είναι ένα εξαίρετο αποτέλεσμα εφαρμογής επιστημών στην πράξη : Μαθηματικών, Γεωμετρίας, Αστρονομίας και Μηχανικής. Η πολυπλοκότητα αλλά και η καταπληκτική ακρίβεια της κατασκευής μας δείχνει ότι είναι ένας μηχανισμός που δεν κατασκευάστηκε στην τύχη, αλλά ήταν προϊόν εξελίξεως και πρέπει να βασίστηκε σε κάποιο παλαιότερο μηχανισμό, ίσως από κάποιο εργαστήριο που κατασκεύαζε παρόμοιους μηχανισμούς. Η μεγάλη ακρίβεια στην κοπή των γραναζιών δείχνει τις υψηλές δυνατότητες της μεταλλοτεχνίας του πρώτου π.Χ. αιώνα.

Σήμερα από τον σπανιότατο αυτόν μηχανισμό διασώζονται τέσσερα τμήματα, τα οποία μπορεί να δει σήμερα ο επισκέπτης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας τοποθετημένα σε διαφανές πλεξιγκλάς. Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω τη σκέψη του Πράις ότι ακόμα και αν τα κομμάτια των Αντικυθήρων δεν ήταν τίποτα παραπάνω από μερικούς μπρούτζινους τροχίσκους και γρανάζια, δεν παύουν να αποτελούν ένα αρχαιολογικό εύρημα τεράστιας σημασίας και ενδιαφέροντος, που μας δείχνει ότι επιστημονικά όργανα, γνώσεις και περίπλοκα μηχανήματα δεν είναι αποκλειστικότητα των δικού μας πολιτισμού αλλά χρησιμοποιήθηκαν και στην αρχαιότητα από σοφούς κύκλους, μέρος των γνώσεων που χάθηκαν για να ξαναανακαλυφτούν αρκετά χρόνια αργότερα όπως και πολλές άλλες σύγχρονες "εφευρέσεις".




Δεν υπάρχουν σχόλια: